Turgut Özal Millet Cd No:117 ÇAPA Fatih/İstanbul

Meme Kanseri

meme kanseri

Meme Kanseri

Cilt kanserinden sonra, kadınlarda en yaygın olarak görülen kanser tipi meme kanseri olmaktadır. Erkeklerde de kadınlara göre çok daha nadir olarak görülebilir. Meme kanserlerinin %1’i erkeklerde görülmektedir. Ancak erkeklerde daha agresif seyreder.

Her 8 kadından 1’i ve erkeklerde ise 1000 erkekten 1’i yaşamı boyunca meme kanserine yakalanmaktadır.

Meme Kanseri Sıklığı

Meme kanserinde tanı ve tedavisindeki ilerlemeler sonucunda sağ kalım oranları artmıştır. Meme kanserine bağlı ölümler, erken teşhis, tedavideki gelişmeler gibi faktörler nedeniyle giderek azalmaktadır.

Dünyada 2018 yılında yaklaşık 2,1 milyon yeni meme kanseri hastası ve 630.000 meme kanseri nedeniyle ölüm gerçekleşti. Türkiye’deki kadınlarda, 100.000’de 22 oranında görülmektedir. (TÜİK 2007) ABD’de 2019 yılı için 268.600 yeni meme kanseri vakası ve 41.760 meme kanserine bağlı ölüm beklenmektedir. (American Kancer Derneği, 2019)

Meme kanseri belirti ve semptomları:

  • Genellikle memede veya koltukaltında ele gelen kitle
  • Memenin büyüklüğü, şekli veya görünümünde değişiklik, asimetri olması
  • Meme cildinde veya başında çukurlaşma
  • Tek taraflı seröz (şeffaf) akıntı olması
  • Meme ucunu (areola) veya göğüs derisini saran ciltte soyulma, pullanma, kabuklanma
  • Meme cildinde kızarıklık veya yara oluşması
  • Meme cildinde ödem ve portakal kabuğu manzarası oluşması

Meme Kanseri Etkenleri

Meme kanseri en sık süt üreten kanallardaki hücreler (invaziv duktal karsinom) ile başlar. Ayrıca, lobüller (invaziv lobüler karsinom) olarak adlandırılan glandüler dokuda veya memedeki diğer hücrelerde veya dokuda da başlayabilir. % 5-10’unun bir ailesel kaynaklı gen mutasyonlarına bağlı gelişmektedir. En çok bilinenleri BRCA1 ve BRCA2 olup, bunların ikisi de hem meme hem de yumurtalık (over) kanseri riskini önemli ölçüde arttırmaktadır.

Meme kanserinde risk faktörleri şunlardır :

  • Kadın olmak. Kadınlar, erkeklerin meme kanseri olma ihtimalinden çok daha fazladır.
  • Yaş. Meme kanserinde riskiniz yaşlandıkça artar. En sık 50 yaş üstü bayanlarda görülür.
  • Geçirilmiş meme biyopsisi. Kişisel bir meme rahatsızlığı öyküsü. (Hiperplaziler ya da in situ lobüler karsinom) meme kanseri riskiniz artar.
  • Kişisel meme kanseri öyküsü. Bir göğüste meme kanseri varsa, diğer göğüste kanser gelişme riski artar.
  • Ailede meme kanseri öyküsü. Annenize, kız kardeşinize veya kızınıza meme kanseri teşhisi konulursa, özellikle küçük yaşta, meme kanseri riskiniz artar. Yine de, meme kanseri teşhisi konan kişilerin çoğunun ailede hastalık öyküsü yoktur.
  • Miras alınan kanser riskini artıran genler. Meme kanseri riskini artıran belirli gen mutasyonları ebeveynlerden çocuklara geçebilir. En iyi bilinen gen mutasyonları, BRCA1 ve BRCA2’dir.
  • Radyasyona maruz kalma. Göğsünüze bir çocuk veya genç yetişkin olarak radyasyon tedavisi uygulandıysanız, meme kanseri riskiniz artar.
  • Aşırı kilolu olmak meme kanseri riskini arttırır.
  • Beslenme şekli ve çevresel faktörler. Yağdan zengin diyet riski arttırır.
  • İlk adet yaşı. 12 yaşından önce adetlerin başlaması meme kanseri riskini arttırır.
  • Menopoza daha ileri bir yaşta başlanması. 
  • İlk çocuğunuzun daha büyük yaşta olması. İlk çocuklarını 30 yaşından sonra doğuran kadınların meme kanseri riski artabilir.
  • Hiç doğum yapmamak. Hiç hamile kalmamış kadınlar, bir veya daha fazla hamileliği olan kadınlardan daha fazla meme kanseri riski taşır.
  • Menopoz sonrası hormon tedavisi kullanmak. Menopozun belirti ve semptomlarını tedavi etmek için hormon tedavisi ilaçları kullanan kadınların meme kanseri riski artar. Kadınlar bu ilaçları almayı bıraktıklarında meme kanseri riski azalır.
  • Alkol içmek. Günde 1 kadehten fazla alkol içmek meme kanseri riskini %35 arttırır.
  • Uzun süreli yoğun sigara içmek de riski arttırır.

Meme Kanserinden Koruyucu Faktörler :

  • Birden fazla hamilelik ve genç yaşta hamile kalan kadınlarda, meme kanseri riski azalır.
  • Uzun süreli emzirmek riski azaltmaktadır
  • İlk doğumunu 25 yaşından önce yapmak
  • Doğum kontrol hapları kullanmamak
  • Menopozda hormon tedavisi yapmamak veya çok düşük dozda tutmak
  • Düzenli egzersiz yapmak ve kilo almaktan kaçınmak
  • Diyetteki yağ oranını azaltmak
  • Akdeniz diyeti, (çoğunlukla meyve ve sebzeler, kepekli tahıllar, baklagiller) ile beslenmek.
  • Radyasyona ve çevre kirliliğine maruz kalmaktan kaçının. Gereksiz tomografi ve radyasyon içeren tetkiklerden kaçınmak.
  • Alkol alımını sınırlamak ya da kesmek.
  • Yüksek riskli kadınlarda koruyucu girişimler yapılabilir. (Koruyucu mastektomi)

Meme Kanserinde Tedavi Yöntemleri :

  1. Lokal Tedaviler: Cerrahi ve Radyoterapi gibi sadece meme bölgesi ve lenfatik alanları içeren tedavilerdir.
  2. Sistemik Tedaviler: Kemoterapi, Hormonoterapi, İmmunoterapi ve Hedefe Yönelik Tedaviler
  3. Tamamlayıcı ve Destek Tedaviler: Fitoterapi, Ozonterapi, Akupunktur, Beslenmenin Düzenlenmesi, Egzersiz, Müzik Terapi, Yoga.

Cerrahi yöntemler

Meme kanserinde başlıca cerrahi yöntemler; memedeki malign kitlenin etrafındaki bir miktar emniyet marjıyla çıkarıldığı ama memenin tam olarak alınmadığı meme koruyucu teknikler ya da memenin tamamının alındığı mastektomi denilen cerrahi yöntemlerdir.

Bu cerrahi girişimler yapılırken koltukaltı(aksilla) da değerlendirilir ve eğer bu bölgede lenf bezi metastazı varsa aksiller diseksiyon ile buradaki lenf bezleri de çıkarılır. Ancak cerrahi öncesinde lenf nodülü saptanmazsa ameliyat sırasında tümör çevresindeki dokuya mavi boya verilerek en yakındaki tutulum olan lenf nodu/nodları bulunur ve çıkarılarak değerlendirilir. Eğer bunlarda tutulum yoksa aksiller diseksiyon yapılmaz.

Meme Kanseri Ameliyatı Sonrası Rekonstrüksiyon

Ameliyat sonrasında yapılan patolojik inceleme sonucu ile birlikte hormon reseptörleri ve hedefe yönelik tedavi için gerekli parametreler de değerlendirilir ve tam olarak evreleme tamamlanır. Bunun sonucunda hasta ileri tedavi yöntemleri için tedavi ve takip protokolüne alınır. Bazı hastalarda kemoterapi ve radyoterapi tamamlandıktan sonra rekonstrüksiyon ameliyatları(flep uygulamaları) ve silikon uygulamaları yapılabilir.

Radyoterapi

İnvaziv karsinom saptanan ve meme koruyucu cerrahi girişim uygulanan hastaların hepsine kalan meme dokusu ve göğüs duvarını içeren radyoterapi yapılır. Eğer lenf bezlerinde tutulum varsa bu hastaların lenfatik alanları da radyoterapi sahasına dahil edilir.

Mastektomi yapılan (tüm göğsü alınan) hastalarda ise patolojik değerlendirme sonucuna göre genel olarak büyük tümör veya lenf bezi metastazları varsa radyoterapi yapılır. Radyoterapi genel olarak kemoterapi tedavisinden sonra uygulanmaktadır. Ancak ameliyattan itibaren ilk 6 aylık süre radyoterapi uygulanması için önemlidir.

Meme RT’si Sonrası Yan Etkiler

Radyoterapi, yorgunluk, memede kalınlaşma (ödem), kızarıklık ve/veya meme cildinde renk değişikliği veya hiperpigmentasyon olabilir. Ayrıca radyoterapi ciltte ağrı, yanma gibi bazen de kabarma, soyulma gibi yan etkilere neden olabilir.

Doktorunuz tarafından bu yan etkilerin bazılarını tedavi etmek için topikal ilaçlar önerilebilir. Son yıllarda gelişen radyoterapi teknileri ile yoğunluk ayarlı radyoterapi ya da konformal radyoterapi gibi teknikler kullanılması ile bu yan etkilerde ciddi azalma vardır.

Radyoterapi genel olarak 5-6 hafta kadar hafta içi her gün şeklinde uygulanır.

Meme Kanserinde Kullanılan Sistemik Tedaviler

Sistemik tedavi yöntemleri şunlardır. Sistemik tedaviler ayrıca oral ya da deri altına (subkutan) olarak uygulanabilir.

  1. Kemoterapi
  2. Hormonoterapi
  3. Hedefe Yönelik Tedaviler
  4. İmmunoterapi

Kemoterapi

Sistemik tedavilerden kemoterapi (KT), genelde damar yoluyla (IV), 3-4 haftada bir 4-6 kür şeklinde uygulanır. Genellikle kanser hücrelerinin büyümesi ve bölünmesi kabiliyetine son vererek etki gösterirler. Ameliyattan önce büyük bir tümörü küçültmek ve böylece ameliyatı kolaylaştırmak amaçlı neoadjuvan olarak veya ameliyattan sonra nüks riskini azaltmak için adjuvan olarak da verilebilir. Çoğunlukla 2 ya da daha fazla ilaç kombine edilerek uygulanmaktadır. Sıklıkla kullanılan kemoterapötik ilaçlar şunlardır:

  • Sisplatin
  • Siklofosfamid
  • Dosetaksel (Taxotere)
  • Paklitaksel (Taxol)
  • Protein bağlı paklitaksel (Abraxane)
  • Doksorubisin Epirubisin (Ellence)
  • Fluorourasil (5-FU, Efudex)
  • Kapesitabin (Xeloda)
  • Karboplatin
  • Pegile lipozomal doksorubisin (Doksil)
  • Eribulin (Halaven)
  • Gemcitabine (Gemzar)
  • Ixabepilone (Ixempra)
  • Metotreksat (Rheumatrex, Trexall)
  • Vinorelbin (Navelbine)

Hormon Tedavisi

Hormonlar vücutta doğal olarak üretilir. Normal hücrelerin büyümesini ve aktivitesini kontrol ederler. Menopozdan önce, yumurtalıklar(overler) östrojen ve progesteron hormonlarını üretir. Menopozdan sonra ise östrojen vücuttaki periferik yağı dokusunda yapılır. Bu yüzden meme kanserli hastalarda kilo kontrolü çok önemlidir. Bu hormonlar bazı meme kanseri hücrelerinin büyümesini uyarabilir.

Hormon tedavisinin ancak meme kanseri hücrelerinde östrojen reseptörleri (ER) varlığı durumunda işe yaramaktadır. Patolojik değerlendirme sonucunda östrojen ya da progesteron reseptörü (+) olarak saptanan hastalarda nüks ve metastaz riskini azaltmak için hormon tedavileri uygulanmaktadır. Bunların başlıcaları Tamoksifen ve Aromataz inhibitörleridir. Ayrıca over fonksiyonlarını engelleyerek premenopoz dönemdeki kadınlarda östrojen üretimini baskılamak çok önemlidir.

  • Tamoksifen:

Östrojen reseptörlerini bloke ederek östrojenin meme kanseri hücrelerine

bağlanmasını engelleyen bir ilaçtır. Bu şekilde kanserli memede tekrarlama riskini, diğer memede kanser gelişme riskini ve uzak nüks riskini azaltmak için etkilidir. Tamoksifen, menopoz öncesi ve menopoz dönemindeki kadınlarda tedavi ve koruma amaçlı olarak verilmektedir.

  • Aromataz İnhibitörleri:

Aromataz inhibitörleri menopoz sonrası kadınlar için kullanılan ana hormon tedavisidir. Periferik yağ dokusunda östrojen yapılmasını durdururlar. Oral olarak kullanılırlar. Yan etkileri arasında; kas ve eklem ağrıları, sıcak basmaları, vajinal kuruluk, artmış osteoporoz ve kırık riski ve kolesterol seviyelerinde artış sayılabilir.

  • Anastrozol (Arimidex)
  • Letrozol (Femara)
  • Exemestane (Aromasin)

 Over Ablasyonu (Baskılanması)

Menopoz öncesi dönemdeki kadınlarda over fonksiyonlarını baskılamak ve östrojen üretilmesini engellemek için ilaçlarla overleri baskılamak ya da cerrahi olarak overlerin çıkarılmasıdır. Radyoterapi de bu amaçla kullanılabilir ancak pek tercih edilmez.

Meme Kanserinde Hedefe Yönelik Tedaviler

 Meme kanserine yakalana 5 kadından 1’inde, kanser hücrelerinin yüzeylerinde HER2 olarak bilinen büyümeyi teşvik eden bir protein vardır. HER2(+) meme kanseri olarak bilinen bu kanserler, daha agresif bir şekilde büyüme ve yayılma eğilimindedir. Bu proteini hedef alan bir dizi ilaç geliştirilmiştir:  Bunlar:

  • Trastuzumab (Herceptin): Bir monoklonal antikor olup IV uygulanır. Ayrıca subkutan uygulanan bir formu da bulnmaktadır. KT ile birlikte ya da tek başına kullanılabilir.
  • Pertuzumab (Perjeta): Bir monoklonal antikor olup IV uygulanır.
  • Ado-trastuzumab emtansin (Kadcyla, TDM-1): Mnoklonal bir antikor olup IV uygulanır.
  • Lapatinib (Tykerb): Bir kinaz inhibitörüdür.
  • Neratinib (Nerlynx): Bir kinaz inhibitörüdür. Oral kullanılır.

 HER2 reseptörü (+) olan hastalara bu monoklonal antikorlar KT ile birlikte kombine edilerek veya tek başlarına verilir.

Hedefe yönelik tedavi, kanserin spesifik genlerini, proteinlerini veya kanser büyümesine ve hayatta kalmasına katkıda bulunan doku ortamını hedefleyen bir tedavidir. Bu tedaviler çok odaklıdır ve KT’den farklı şekilde etki ederek sağlıklı hücrelere verilen zararı sınırlandırırken kanser hücrelerinin büyümesini ve yayılmasını engeller.

Meme Kanserinde İmmunoterapi

İmmunoterapi biyolojik ajanlarla yapılan tedavidir. İmmünoterapi, vücudun kansere karşı savaşmak için doğal savunmasını güçlendirmek için tasarlanmıştır. Bağışıklık sistemi fonksiyonunu iyileştirmek, hedeflemek veya eski haline getirmek için vücut tarafından veya laboratuarda üretilen maddeler kullanılır.

Sık görülen yan etkiler; cilt reaksiyonları, ateş, bulantı, zayıflık ve vücut ağrıları gibi grip benzeri semptomlar, ishal ve kilo değişikliklerini içerir. Diğer bir yan etki ise fiyatıdır! Meme kanserini tedavi etmek için kullanılan immünoterapi ilaçları şunlardır.

  • Atezolizumab (Tecentriq) 
  • Pembrolizumab (Keytruda)